به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، طرح توسعه پوشش گیاهی و درختکاری در محدوده‌ای به طول ۱۰ کیلومتر از بزرگراه تهران ـ قم، فرصتی برای بهره‌گیری از تجربه‌های کشور در زمینه مقابله با بیابان‌زایی و استفاده از گونه‌های مقاوم به شرایط اقلیمی مناطق خشک است؛ طرحی که در صورت اجرای اصولی و مبتنی بر مطالعات علمی می‌تواند به بهبود وضعیت پوشش گیاهی در این محور کمک کند.
در دل اقلیم خشک و کم‌بارش محور تهران ـ قم، قرار است ۱۰ کیلومتر از مسیر بزرگراه با کاشت گونه‌های مقاوم بیابانی، رنگ سبز به خود بگیرد؛ طرحی که اگر بر پایه شناخت علمی از خاک، زمین‌شناسی و ظرفیت اکولوژیک منطقه اجرا شود، می‌تواند تجربه‌ای موفق در توسعه پوشش گیاهی و مهار بیابان‌زایی باشد. گز و تاغ، دو گونه سازگار با اقلیم خشک ایران، حالا در کانون توجه این طرح قرار گرفته‌اند؛ اما راز سبز ماندن این مسیر، نه فقط کاشت نهال، بلکه انتخاب درست عرصه و مراقبت اصولی از آن است.
در همین راستا، خبرنگار مهر در گفت‌وگویی با محمد درویش، کنشگر محیط زیست و عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، به بررسی ظرفیت گونه‌های گز و تاغ، الزامات موفقیت طرح‌های درختکاری در مناطق بیابانی و تجربه‌های ایران در مهار بیابان‌زایی پرداخته است.
درویش در این گفت‌وگو با اشاره به سازگاری گونه‌های گز و تاغ با شرایط اقلیمی مناطق خشک اظهار کرد: این گونه‌ها از جمله گیاهان مناسب برای عرصه‌های بیابانی هستند و در صورتی که محدوده انتخاب‌شده از نظر ویژگی‌های خاک و زمین‌شناسی شرایط مناسبی داشته باشد، امکان استقرار و رشد آنها وجود دارد.
وی با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق شرایط طبیعی منطقه افزود: پیش از اجرای هر طرح درختکاری باید مشخص شود که عرصه موردنظر از نظر سازندهای زمین‌شناسی و ویژگی‌های خاک، استعداد استقرار پوشش گیاهی را دارد یا خیر؛ چراکه انتخاب گونه مناسب به‌تنهایی برای موفقیت یک طرح کافی نیست.
این کنشگر محیط زیست با اشاره به تجربه اجرای طرح «حرم تا حرم» در محور تهران ـ قم گفت: بیش از سه دهه پیش برای سبز کردن دو طرف این مسیر هزینه‌های زیادی انجام شد، اما به دلیل انتخاب گونه‌های نامتناسب با شرایط اکولوژیک و وجود برخی سازندهای زمین‌شناسی نامناسب، طرح در بخش‌هایی با شکست مواجه شد.
درویش ادامه داد: در عرصه‌هایی که شرایط زمین‌شناسی و بستر خاک برای استقرار گیاه مناسب نیست، آبیاری مستمر و جایگزینی مکرر نهال‌ها نیز نمی‌تواند موفقیت طرح را تضمین کند؛ بنابراین مطالعات اولیه و انتخاب صحیح محدوده اجرا اهمیت اساسی دارد.
وی با اشاره به تجربه چندین دهه‌ای ایران در مقابله با بیابان‌زایی تصریح کرد: کشور ما از پیشگامان منطقه در این حوزه است و طی سال‌های گذشته چندین میلیون هکتار از عرصه‌های بیابانی با استفاده از گونه‌های سازگار با شرایط محیطی تثبیت شده‌اند.
درویش افزود: تجربه استفاده از گونه‌هایی مانند تاغ و اسکنبیل در استان‌های خراسان، اصفهان، فارس، کرمان و یزد نشان می‌دهد که ایران از دانش و تجربه ارزشمندی برای اجرای طرح‌های موفق بیابان‌زدایی برخوردار است و می‌تواند از این ظرفیت در طرح‌های جدید نیز استفاده کند.
احیای جنگل‌های طبیعی در کنار توسعه فضای سبز
عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به اهمیت حفاظت از منابع طبیعی اظهار کرد: در کنار اجرای طرح‌های درختکاری در مسیرهای بین‌شهری، باید احیای جنگل‌های طبیعی کشور به‌ویژه در مناطق هیرکانی و زاگرس نیز مورد توجه جدی قرار گیرد.
وی افزود: در بسیاری از عرصه‌های جنگلی، با جلوگیری از عوامل تخریب، حفاظت و قرق می‌توان فرصت بازسازی طبیعی را برای پوشش گیاهی فراهم کرد و حتی در برخی مناطق بدون نیاز به کاشت گسترده درخت، شاهد تجدید حیات جنگل بود.
درویش تأکید کرد: اجرای طرح‌های درختکاری زمانی می‌تواند اثربخش باشد که بر اساس ظرفیت طبیعی هر منطقه، منابع آب در دسترس و توان اکولوژیک عرصه طراحی شود؛ چراکه هدف اصلی باید ایجاد پوشش گیاهی پایدار و جلوگیری از هدررفت منابع مالی و آبی باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تجربه ایران در مهار بیابان‌زایی نشان داده است که با انتخاب گونه‌های سازگار و تکیه بر دانش کارشناسی می‌توان در مناطق خشک نیز پوشش گیاهی پایداری ایجاد کرد و طرح درختکاری محور تهران ـ قم نیز در صورت رعایت این اصول می‌تواند از این تجربه ارزشمند بهره‌مند شود.
نظر شما